Volg Gatsby

De mooie geschiedenis achter de uit-de-muur-trek-automaten van Febo


Een vette hap uit de muur trekken is helemaal niet zo Nederlands als je dacht.

Voor menig expat is het maar een vreemde gewaarwording: Nederlanders die gefrituurde snacks uit de muur trekken uit één van de inmiddels legendarische automaten van de Febo. Maar wist u dat de snackautomaat helemaal niet zo Nederlands is als u misschien dacht? Bij deze een korte geschiedenisles achter het fenomeen ‘de automatiek’.

Het huidige Febo begon ooit als ‘Maison Febo’ in 1942. De winkel was oorspronkelijk een bakkerij opgericht door bakker Johan de Borst. Maar tegen 1960 was de ambachtelijke bakkerswinkel al uitgegroeid tot een automatiek waarin De Borst zijn zelfgemaakte kroketten verkocht, die veel rapper over de toonbank bleken te gaan dan zijn warme broodjes. 

De naam FE-BO is uiteraard een samenvoegsel van de plek waar De Borst oorspronkelijk voor ogen had zijn bakkerij te beginnen: de Ferdinand Bolstraat in de Pijp. De eerste zaak kwam uiteindelijk echter terecht aan de Amstelveenseweg. Toch behield De Borst zijn oorspronkelijke bedrijfsnaam. Pas in 1993, toen Febo reeds een begrip was in Nederland, was de eerste Febo in de Ferdinand Bolstraat een feit. 

Inmiddels is Febo een heuse miljoenenfranchise met meer dan 66 filialen - waarvan maar liefst 22 in Amsterdam -  die hun succes nog steeds grotendeels danken aan het frisse automatiek-concept. De keten draait jaarlijks een omzet van zo’n €12 miljoen, met een winst van zo’n €2k.  

Opmerkelijk is dat mensen automatiekverkoop als een typisch Nederlands ding zien. Toch was het oorspronkelijk een internationaal fenomeen dat in de eerste helft van de twintigste eeuw vooral in New York populair was. Wonderbaarlijk genoeg overleefde het concept het vooral in Nederland, waar onder meer Febo bleef vasthouden aan deze vorm van voedselverstrekking ‘uit den muur’.

De oorspronkelijke bedenker van de automatiek was de Berlijnse ingenieur Max Sielaff in 1888. Kort daarop werden er zo’n 10.000 stuks verspreid door heel Duitsland. Sielaff patenteerde zijn idee en startte het bedrijf AUTOMAT, dat omstreeks de eeuwwisseling ook automaten ging leveren aan de Verenigde Staten. 

02

In 1902 opende zich daar de eerste automatiek van het bedrijf Horn & Hardart, in Philadelphia. Tien jaar later was de eerste automatiek op Times Square een feit. Maar in plaats van hamburgers, friet en frikadellen werden daar taarten en gebakjes uit de muur verkocht.

Tegen 1941 had Horn & Hardart maar liefst 157 winkels en automatieken in Philadelphia en New York, waar zo’n 500.000 klanten per dag kwamen snacken. Tot de opkomst van grote fastfoodketens als McDonalds en Burger King in de jaren ’70, bleven de automatieken erg populair aan de Oostkust. Daarna stierf het concept er langzaam uit.

In 2006 probeerde het bedrijf Bamn! Food - met behulp van een automatiekdealer uit Groningen - de automatiek weer terug naar New York te brengen. Na drie jaar tijd bleek dit idee helaas toch onsuccesvol. 

Maar ondanks dat veel andere landen het concept links hebben laten liggen, prevaleert de automatiek nog steeds in Nederland. De term Febo is haast synoniem geworden met het uit de muur trekken van een vette hap. Febo is haast net zo Hollands als kaas, klompen, molens en boerenkool. 

En de automatiek lijkt in Nederland dan ook nog lang niet aan z’n einde te zijn gekomen. Hoe dat precies komt, zal wellicht voor altijd een mysterie blijven. 


Meer Leren
Waarom je nooit meer een drankje moet bestellen met citroenschijf
22/02/2018   Door Elle Eten & Mr. Gatsby
We vertellen je waarom je dit voortaan beter kunt laten.
Wetenschap: bier werkt beter tegen pijn dan paracetamol
22/02/2018   Door Mr. Gatsby
Weer een mooi excuus om vaker naar de kroeg te gaan.
16 vreemde feiten (over mensen) die onze wereld een stukje cooler maken
22/02/2018   Door Mr. Gatsby
It’s a very, very mad world.
Op deze leeftijd gaan mensen gemiddeld het vaakst vreemd
22/02/2018   Door Cosmopolitan NL
Hint: het is later dan je denkt.
Met dit salaris zijn mensen het gelukkigst (of in ieder geval de Vlamingen)
22/02/2018   Door Mr. Gatsby
Geld maakt wel degelijk gelukkig.
Zo ongezond is het echt om je mobiel te checken voordat je gaat slapen
22/02/2018   Door Mirjam van den Broeke
Wist je bijvoorbeeld dat je er dikker van wordt?
Deze woorden moet je mijden om intelligenter over te komen
22/02/2018   Door Stijn van Wonderen
Wie daadkrachtig en zonder stamelen spreekt, merkt dat hij veel slimmer en gedecideerder overkomt.
Vrouwen voelen zich niet aangetrokken tot mannen van deze leeftijd
22/02/2018   Door Men's Health
Iedereen heeft een houdbaarheidsdatum.
Zo kom je na het koken van die knoflookgeur aan je vingers af
21/02/2018   Door Nathalie van Meurs
Dit gaat het leven van elke amateur chef-de-cuisine veranderen.